Miasta mają możliwość dania czegoś wszystkim, tylko dlatego, i tylko wtedy,
gdy są one tworzone przez wszystkich.
Jane
Jacobs
Jakość
miast jest mierzona poprzez to, co można w nich robić za darmo.
Alejandro
Aravena
Wszystko
się zmienia z wyjątkiem samego prawa zmiany.
Heraklit
z Efezu
W erze cyfrowej jesteśmy w końcu gotowi budować
miasta lub części miast, które będą tworzone faktycznie i dosłownie przez
wszystkich. Narzędzia partycypacji i bezpośredniej demokracji są już
rzeczywistością, niniejszy projekt jest próbą znalezienia sposobu wykorzystania
ich w praktyce. Przygotowaliśmy koncepcję
kształtowania objętej konkursem części miasta przez interaktywną partycypację
mieszkańców dla ich przyszłego użytku.
W wyniku procesu partycypacyjnego planowania
powstaje rodzaj miasta otwartego. Jest to przeciwieństwo arbitralnych i
sztywnych projektów rysowanych tradycyjnie przez urbanistów i architektów.
Oddanie decyzji o kształcie placu w ramach zdefiniowanych przez architektów
będzie ćwiczeniem w zakresie miejskiej demokracji bezpośredniej.
Głównym pomysłem na zagospodarowanie placu jest umożliwienie
jego zmienności w zależności od woli Szczecinian. Projekt architektoniczny
ogranicza się do zdefiniowania ram, określenia systemu działania i zaproponowania
możliwych do aranżacji wariantów zagospodarowania placu. Od tego momentu losy
placu oddane będą w ręce mieszkańców Szczecina. Ze względu na ograniczony
budżet projektujemy nawierzchnię placu z proponowanych przez Miasto Szczecin
katalogowych płyt betonowych w formacie 60x90cm oraz trawy z rolki.
Nawierzchnia będzie każdorazowo dostosowywana do wybranej postaci placu.
Zmienność będzie całkowicieuzależniona od woli mieszkańców, która
przejawiała się będzie w organizowanym corocznie plebiscycie (przeprowadzany
internetowo w formie głosowania na dostępne opcje projektu). Wybrane przez
mieszkańców nowe zagospodarowanie wykonywane będzie na wiosnę – tak, aby
działało przez sezon wiosenno – letnio – jesienny. Tym sposobem co roku plac
może przybierać inną postać – od 100% nawierzchni trawiastej, o atmosferze
przestrzeni publicznej przypominającej tą na Jasnych Błoniach po 100%
nawierzchni z betonowych płyt – podobnie jak na Placu Solidarności / Centrum
Dialogu Przełomy.
Plac,
Złota Oś, Polska i reszta Europy
Chcemy, aby plac między Placem Lotników a Placem
Żołnierza był wyjątkowym miejscem na Złotej Osi, aby jego charakter nie
powtarzał już istniejących na tym szlaku miejsc. Jego unikalność zapewni nam
to, że jedyną stałą jego cechą będzie zmienność. Szczecinianie i odwiedzający
Szczecin turyści przebywając na projektowanym przez nas miejscu będą mogli
zastanawiać się jak plac będzie wyglądał w przyszłym roku. Ta zmieniająca się w
czasie przestrzeń będzie zaskakiwała i ma szanse stać się atrakcją turystyczną
na skalę Polski i Europy.
Osiedle mieszkaniowe wielorodzinne w zabudowie liniowej złożonej z powtarzalnych sekcji, budowane od roku 1938 w okresie III Rzeszy, z cechami charakterystycznymi dla tego okresu.
Kontynuacja założeń i form urbanistycznych wcześniej
zrealizowanej części osiedla wzdłuż ulicy Witkiewicza (Brunner Allee) budowanej
od końca lat 20. XX wieku (w okresie Republiki Weimarskiej).
Projektant: M.D.R.D.B.K.
Inwestor: GAGfAH (Gemeinnützige Aktien-Gesellschaft
für Angestellten-Heimstätten) firma istnieje do dziś pod
nazwą Vonovia, nazwa pojawiła się w roku 2015 po połączeniu GAGfAH z Deutsche
Annington; Vonovia jest obecnie największą niemiecką firmą zajmującą się nieruchomościami mieszkalnymi.
Data projektu: 21.02.1938 (okres III Rzeszy / lata1933-1945)
Urbanistyka
Kompozycja urbanistyczna jest kontynuacją idei
modernistycznych – zabudowa obrzeżna wzdłuż ulic, w układzie liniowym,
południkowym. Jak pisze badacz przedwojennej wielorodzinnej architektury mieszkaniowej Szczecina Krzysztof Bizio „Na podkreślenie zasługuje nieznaczne
wycofanie w środkowej części ciągu fragmentów linii zabudowy, które odróżniają
ten układ od realizowanych wcześniej form modernistycznych. Pozwala to na wyróżnienie
charakterystycznej cechy ówczesnych kompozycji urbanistycznej, polegającej na
tworzeniu lokalnych kompozycji symetrycznych i niewielkich placów, które można
uznać za dalekie reminiscencje klasycyzującej urbanistyki.”[1] Wejścia do klatek schodowych są odsunięte od ulicy i poprzedzone nieznacznie podniesionymi nad poziom chodnika przed-ogródkami, które są dodatkowo wydzielone betonowymi krawężnikami. Z tyłu domów znajdują się ogródki lokatorskie.
schemat urbanistyczny / skan z Krzysztof Bizio, Od kamienicy...
Typologia i konstrukcja
Pod względem typologicznym zespół zabudowy ul. Włodkowica
reprezentuje typ sekcyjnej zabudowy klatkowej w układzie liniowym. W okresie
III Rzeszy była to, podobnie jak w poprzedzającym go okresie Republiki
Weimarskiej, najbardziej popularna forma rozwiązań wielorodzinnej architektury
mieszkaniowej. Jest to kontynuacja rozwiązań umiarkowanego modernizmu z drugiej
połowy lat 20. XX wieku, kiedy to upowszechnił się model budynku sekcyjnego,
podpiwniczonego, z dwoma lub trzema kondygnacjami mieszkalnymi i wysokim dachem
przykrywającym nieużytkowy strych. Podłużny układ konstrukcyjny oparty na
ścianach zewnętrznych oraz podłużnej ścianie ulokowanej blisko środka
szerokości traktu. Ściany murowane z cegły, stropy drewniane belkowe w
obszarze pokoi oraz ceramiczne w obszarze łazienek i kuchni.
Architektura
Budynki przy ul. Włodkowica charakteryzują się powściągliwym
(a wręcz ascetycznym) językiem formalnym w postacipłaskiej tektoniki otynkowanych elewacji bez
loggii i balkonów. Jedynym akcentem architektonicznym w kompozycji elewacji
jest klatka schodowa – jej okna wyróżniają się innym rozmiarem. Pozostałe
okna,z wyjątkiem węższych okien
łazienek mają jednolite wymiary - kwadratowe okna pokoi i kuchni o wymiarach
150 x 150cm - i są rozmieszczone w regularnych odstępach.
Funkcja
W budynkach przy ul. Włodkowica występują dwa typy mieszkań składających się z trzech lub dwóch pokoi, kuchni i łazienki
obsługiwanych korytarzem z wejściem do mieszkania z lewego lub prawego dłuższego
boku klatki schodowej (mieszkania dwupokojowe) lub z krótszego boku klatki
schodowej (mieszkania trzypokojowe). Zawsze z jednego poziomu klatki schodowej są dostępne dwa mieszkania. Jaki pisze K. Bizio układy te są
kontynuacją „poszukiwań optymalnych form
niewielkiego, dwupokojowego mieszkania sprzed 1933 r.”[2]
rzut sekcji powtarzalnej / skan z Krzysztof Bizio, Od kamienicy...
zabudowa ulicy Pawła Włodkowica w kontekście osiedla pomiędzy ul. Stanisława Witkiewicza i Wita Stwosza, oprac. T. Sachanowicz
zabudowa ulicy Pawła Włodkowica w Szczecinie, fot. T. Sachanowicz
zabudowa ulicy Pawła Włodkowica w Szczecinie, fot. T. Sachanowicz
zabudowa ulicy Pawła Włodkowica w Szczecinie, fot. T. Sachanowicz
zabudowa ulicy Pawła Włodkowica w Szczecinie, fot. T. Sachanowicz
zabudowa ulicy Pawła Włodkowica w Szczecinie, fot. T. Sachanowicz
zabudowa ulicy Pawła Włodkowica w Szczecinie, fot. T. Sachanowicz
zabudowa ulicy Pawła Włodkowica w Szczecinie, fot. T. Sachanowicz
zabudowa ulicy Pawła Włodkowica w Szczecinie, fot. T. Sachanowicz
zabudowa ulicy Pawła Włodkowica w Szczecinie, fot. T. Sachanowicz
zabudowa ulicy Pawła Włodkowica w Szczecinie, fot. T. Sachanowicz
zabudowa ulicy Pawła Włodkowica w Szczecinie, fot. T. Sachanowicz
zabudowa ulicy Pawła Włodkowica w Szczecinie, fot. T. Sachanowicz
zabudowa ulicy Pawła Włodkowica w Szczecinie, fot. T. Sachanowicz
zabudowa ulicy Pawła Włodkowica w Szczecinie, fot. T. Sachanowicz
Powyższe zdjęcia zabudowy ul. P. Włodkowica w Szczecinie pochodzą z roku 2013.
- Krzysztof Bizio, Od kamienicy czynszowej do spółdzielczego
osiedla mieszkaniowego. Ewolucja idei w szczecińskiej wielorodzinnej
architekturze mieszkaniowej od połowy XIX w. do II wojny światowej., Szczecin,
2016, Wydawnictwo Uczelniane Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego
w Szczecinie, ISBN 978-83-7663-209-4
„Ponad 50% z nas mieszka w miastach. Sto lat temu było to tylko 10%, do
roku 2050 ilość ta wzrośnie do 75%. Ważne jest zrozumienie jak rozwój
urbanistyczny wpływa na ludzi i środowisko. Sposób w jaki kształtujemy swoje
miasta determinuje nasz odzew na szereg problemów. Są to między innymi
nasilające się efekty globalnej zmiany klimatu, zagwarantowanie podstawowych
praw człowieka – sprawiedliwości i godności dla bilionów mieszkańców miast.”
Z wstępu do
wystawy ‘GLOBAL CITIES’ w Galerii Tate Modern (Londyn, lato 2007).
wizja / szersze
spojrzenie
Szczecin przedwojenny był typowym
przykładem niemieckiego miasta dziewiętnastowiecznego o nowoczesnej wtedy
strukturze kwartałowej ze średniowieczną starówką, był miastem europejskim,
jakie większość populacji lubi odwiedzać, miastem o dużej gęstości oraz przyjaznych
proporcjach (podświadomie odbierane jako pozytywne i przyjemne do życia ) ulic
i placów. Rany zadane miastu przez wojnę do dziś nie zostały zaleczone.
Plac Orła Białego – wcześniejszy
Rossmarkt został pozbawiony swoich proporcji – ściana zamykająca plac od
południa zniknęła wraz z całym kwartałem między placem a dzisiejszą ulicą
Grodzką. Zmiecione z powierzchni ziemi budynki wokół katedry zostały odbudowane
tylko szczątkowo. Nigdy nie przywrócono gęstej,charakterystycznej strukturyisekwencji
kameralnych placów połączonych wąskimi ulicami. (patrz Schemat 1 / przestrzenie publiczne rok 1939)
Proponuje się zwiększenie gęstości
miasta w szerokim obszarze opracowania konkursowego (OBSZAR B) poprzez
podzielone na etapy uzupełnienie luk w zabudowie oraz zastąpienie istniejącej zabudowy
parterowej kilkukondygnacyjną (patrz Schemat
2 / uzupełnienia zabudowy proponowane):
-zastąpienie budynku
przychodni przy ul. Staromłyńskiej,
-zastąpienie zabudowy z tyłu
byłego „Polmozbytu” (obecnie istnieje tam zabudowa substandardowa mieszcząca
m.in. warsztaty naprawy samochodów) ,
-propozycja wprowadzenia
kubatury w południowej części Placu Orła Białego (dostarczy więcej aktywnego
parteru w obrębie placu -sklepy / kawiarnie
itp.oraz umożliwi powstanie parkingu
podziemnego bezpośrednio przy placu),
-wprowadzenie zabudowy wokół
katedry – wygeneruje kameralny plac wejściowy dla katedry, przywróci dawne
postrzeganie budynku kościoła (z bliska – wąskie kadry);
-uzupełnienia zabudowy ul.
Tkackiej i Łaziebnej.
Proponowane uzupełnienia
tkanki miejskiej w miejsce jednego otoczonego ulicami i zastawionego
samochodami placu wygenerują kilka bardziej kameralnych przestrzeni publicznych
o przyjaznej człowiekowi skali (patrz Schemat
4 / przestrzenie publiczne proponowane) a także pomieszczą w swoich
parkingach podziemnych odczuwalny obecnie nadmiar parkujących w okolicy
samochodów.
potencjał miejsca
Rozsądny wzrost zaludnienia w
centrum miasta jest zdrowy dla samego miasta, jako bezpośredniego środowiska
życia człowieka jak i dla szeroko pojętego środowiska naturalnego. Zwiększenie
gęstości w śródmieściu oznacza zredukowany transport, niższe koszty
infrastruktury, więcej terenów biologicznie czynnych – zielonych, większy
dochód z gruntu w śródmieściu. Wskazany przez Zamawiającego Obszar B ma duży
potencjał dla nowych inwestycji. Proponowane kubatury wzbogacające obszar o
funkcje mieszkaniowe, biurowe, usługowe oraz parkingowe (w podziemnych
kondygnacjach) mogą tylko poprawić stan istniejący.
Plac Orła Białego
Biorąc pod uwagę obecne, zbyt
duże gabaryty placu i brak regularnego kształtu, trudno uczynić z niego
tętniący życiem plac miejski - rynek. Plac
Orła Białego i jego przyszłe zagospodarowanie jest więc elementem większej
układanki, szerszej i dalekowzrocznej strategii miasta kompaktowego, miasta
rozwijającego się w swoich granicach i optymalnie wykorzystującego swój
potencjał, miasta zwartego, oszczędnego i tym samym ekologicznego.
Proponowana forma Placu Orła
Białego określona jest przez elewacje budynków (plac od budynku do budynku), a
nie przez ulice. Myśląc o przyszłości miasta, w posadzceparkingu wyznaczony zostałobrys ewentualnego kwartału południowego
domykającego plac. Granica kwartału / południowa ściana placu oznaczona na
planach linią zabudowy działa jako punkt wyjściowy, który determinuje decyzje
projektowe. By podkreślić ważność kierunku podziału placu i linii jego
domknięcia fasadą, równolegle do niej został posadzony rząd drzew oraz ustawiony
rząd latarni, zaplanowane zostały siedziskai ustawiony zabytkowy tramwaj (propozycja wypożyczenia tramwaju z Muzeum
Techniki, ustawienia w obrębie placu i adaptacji na kawiarnię, jako nawiązanie
do historii miejsca – przed wojną po ul. Staromłyńskiej jeździł tramwaj).Dodatkowo kierunek ten zachowuje ułożenie płyt
nawierzchni, a także usytuowanie miejsc postojowych na parkingu.
W pierwszym etapie inwestycji proponujemy podzielić plac
linią prostą na dwie główne przestrzenie o innych funkcjach (patrz Schemat 5 / linia podziału placu):
A Plac twardy: docelowy
Plac Orła Białego - w stylu klasycznym nawiązujący do historii miejsca; W celu
nadania przestrzeni klarownej formy, środkowa część placu wyprowadzona została
jako tafla na stałą wysokość (23,20). Granice tafli są podkreślone schodami,
linią odwodnienia oraz ustawieniem latarni. Wejście na taflę z ulicy Koński
Kierat, Staromłyńskiej oraz z Pałacu Akademii Sztuki znajduję się na tym samym
poziomie, co chodnik. W części południowej placu tafla jest wyniesiona w
stosunku do dolnej jego części o 5 stopni wysokości 15cm. Stopnie są
zaprojektowane w jednym języku formy w odniesieniu do wszystkich podestów,
siedzisk iławek znajdującymi się w
obrębie placu. Pozostała powierzchnia placu (poza opisaną poziomą platformą)
opada zgodnie z naturalnym spadkiem terenu w kierunku południowym (w stronę
katedry).
B Plac miękki:
Plac miękki pełni funkcję parkingu, otoczonego bujną zielenią niską oraz
wysoką. Zielona oaza oddziela funkcję parkingową (a w następnym etapie od
proponowanego budynku) od istniejącego bloku mieszkalnego. Oaza swoją zieloną
kontynuację za budynkiem mieszkalnym w zieleni i dalej pomiędzy blokami
modernistycznego osiedla mieszkalnego. Przestrzeń ma tworzyć wrażenie ogrodu.
Odmienność funkcji przestrzeni A
i B podkreślono też zróżnicowanymi nawierzchniami. Plac twardy wyłożony jest
płytami z trawertynu lub piaskowca. Nawierzchnię parkingu tworzy łamany kamień
odzyskany z istniejącej nawierzchni Placu Orła Białego poprzerastany krótko
przyciętą, gęstą i wzmocnioną trawą. Dookoła parkingu rosną trawy wysokie (by
ukryć samochody) oraz niskie.
Dzieląc plac na dwie części,
dajemy Miastu możliwość i potencjał sprawdzenia, jak działałaby wprowadzona w
tym miejscu kubatura i zadecydowania o przyszłych losach działki.
Plac w miejscach głównych wejść /
przejść dla pieszych „wylewasię” na
jezdnię. Taki zabieg projektowy zarówno zachęca pieszych do wejścia na plac jak
i wpływa na spowolnienie ruchu pojazdów powodując wzmożenie uwagi kierowców.
Przejścia te są na jednej wysokości z chodnikiem - wyniesione 10 cm ponad
jezdnię.
Na plac otwierają się aktywne
partery otaczającej go zabudowy – witryny sklepów i punktów usługowych oraz
ogródki restauracji i kawiarni z całym towarzyszącym im miejskim życiem
ulicznym. Dodanie budynku z usługami w parterze powiększa aktywny parter w
obrębie placu. (patrz Schemat 3 /
aktywny parter)
Założenia do projektu
przestrzeni publicznej placu:
-miasto kompaktowe / miasto
gęste – dogęszczanie miasta
-miasto dostępne / inkluzywne
/ miasto dla wszystkich
-ławki
-drzewa, jako naturalne zadaszenie,
które dostarcza cienia w lecie, a przepuszcza promienie słoneczne zimą
-toaleta publiczna – powinna
powstać z jednym z budynków przy Placu Orła Białego - ważna zwłaszcza dla ludzi
starszych / brak toalet w mieście zatrzymuje wiele starszych osób w domu
-dobre oświetlenie nocne w
celu wyróżnienia placu z daleka – plac oświetlony wysokimi latarniami oraz słupkami
ograniczającymi dostęp samochodów, których kolor świecenia jest zmienny i programowalny;
podświetlone fasady budynków historycznych znajdujących się przy placu;
ulica Tkacka
Ulica Tkacka projektowana jest jako jednokierunkowa ulica o
zwolnionym ruchu do 30km/h, z chodnikami po obu stronach i wkomponowanymi w nie
miejscami parkowanymi.
-Jezdnia została zaprojektowana na tej samej wysokości, co chodnik oraz miejsca
postojowe
-Parkowanie odbywa się równolegle do osi jezdni
-Rowerzyści poruszają się po jezdni
-Piesi mogą przekraczać jezdnię w każdym miejscu
-Jezdnia ma spadek ze środka na boki w stronę chodników, a chodnik od fasady
budynku w stronę jezdni, na styku chodnika i jezdni znajdują się odwodnienia
Na długości ulicy zostały rozmieszczone elementy małej
architektury nadające ulicy rytm i porządek:
- 13 ławek z otworami, w których
zasadzone mają być drzewa (brzozy - 17 sztuk)
- 7 latarni, które nocą mogą świecić na zaprogramowany kolor
Elementy te czynią ulicę atrakcyjną i zachęcają uczestników ruchu do
zatrzymania się i korzystania z tego, co ma ona do zaoferowania, uczestniczenia
w jej życiu.
rozwiązania
pro-ekologiczne
-miasto kompaktowe / miasto
gęste / miasto oszczędne- dogęszczenie
miasta, wykorzystanie niedoinwestowanych i niezabudowanych działek w śródmieściu
-zielone dachy na nowo
projektowanych budynkach / zmniejszają ilość wody deszczowej odprowadzanej do
kanalizacji oraz zapobiegają efektowi nagrzewania się dachów (a w efekcie
podnoszenia temperatury w mieście) w lecie;
-recykling / wykorzystanie
obecnego materiału placu na utwardzenie nawierzchni planowanego parkingu
(części „miękkiej” placu)
-zachowanie istniejących drzew
wysokich
-za każde wycięte drzewo
proponuje się zasadzić 1,5 nowych drzew
-6 drzew wysokich ze szpaleru
do przesadzenia w inne miejsca
-posadzenie szpalerów
tworzących trzy nowekorytarze zielone w
ulicach Tkackiej, Staromłyńskiej iKońskiKierat.
komunikacja
-likwidacja ruchu kołowego w
obrębie Placu Orła Białego -na część ‘twardą’ placu wjazd mają tylko pojazdy
uprzywilejowane i inne pojazdy w przypadku targów / jarmarków i.t.p. imprez
okolicznościowych
-uprzywilejowanie ruchu
pieszego / redukowanie szerokości jezdni na rzecz poszerzania chodników w
szerokim obszarze opracowania
-parking na części „miękkiej” placu
dostępny z ulicy Grodzkiej (docelowo parking ten ma być zastąpiony przez
parking podziemny w planowanym na tym miejscu budynku
usługowo-biurowo-mieszkalnym)
zestawienie miejsc
parkingowych dla samochodów osobowych
Ilość miejsc parkingowych / stan istniejący:
-Plac Orła Białego: 123 mp
-ul. Tkacka: 66 mp
-ul. Koński Kierat: 25 mp
-ul. Mariacka między ul. Grodzką i Koński Kierat: 17 mp
-razem: 231 mp
Ilość miejsc parkingowych / stan projektowany:
-plac Orła Białego / część „miękka” – 78mp
w kolejnym etapie może powstaćtu budynek, w którego parkingu podziemnym zmieści
się:85 mp / kondygnacja x2 = 170mp
-ul.Grodzka – 13mp
-ul. Tkacka – 36mp
razem miejsca parkingowe na ulicach i na placu: 127mp
-budynek przy ul. Tkackiej – 30mp
-budynek przy ul. Łaziebnej –16mp
-budynek za „Polmozbytem” – 32mp
-budynek przy katedrze – 61mp
-budynek po przychodni / ul. Staromłyńska – 92 mp /
kondygnacja x2=184mp
razem miejsca parkingowe w parkingach podziemnych
planowanych budynków: 323mp
publikacje:
Wzmianka o projekcie pojawiła się w artykule Olgi Chomskiej "Miasto, być
może, odzyskane" w magazynie Architektura i Biznes, numer 03/2019. Nasze rysunki projektowe opatrzone zostały komentarzem, że praca "jako jedyna
wzięła pod uwagę istotny problem dogęszczenia zabudowy śródmiejskiej".
autorzy projektu:
pracownia projektowa S.LAB architektura Tomasz Sachanowicz + Katarzyna Wirkus
