Architektura w Szczecinie: architektura III rzeszy

Pokazywanie postów oznaczonych etykietą architektura III rzeszy. Pokaż wszystkie posty

czwartek, 20 lutego 2020

Zabudowa ulicy Pawła Włodkowica (Malmedystraße) w Szczecinie

Osiedle mieszkaniowe wielorodzinne w zabudowie liniowej złożonej z powtarzalnych sekcji, budowane od roku 1938 w okresie III Rzeszy, z cechami charakterystycznymi dla tego okresu.

Kontynuacja założeń i form urbanistycznych wcześniej zrealizowanej części osiedla wzdłuż ulicy Witkiewicza (Brunner Allee) budowanej od końca lat 20. XX wieku (w okresie Republiki Weimarskiej).

Projektant: M.D.R.D.B.K.

Inwestor: GAGfAH (Gemeinnützige Aktien-Gesellschaft für Angestellten-Heimstätten) firma istnieje do dziś pod nazwą Vonovia, nazwa pojawiła się w roku 2015 po połączeniu GAGfAH z Deutsche Annington; Vonovia jest obecnie największą niemiecką firmą zajmującą się nieruchomościami mieszkalnymi.

Data projektu: 21.02.1938 (okres III Rzeszy / lata1933-1945)

Urbanistyka
Kompozycja urbanistyczna jest kontynuacją idei modernistycznych – zabudowa obrzeżna wzdłuż ulic, w układzie liniowym, południkowym. Jak pisze badacz przedwojennej wielorodzinnej architektury mieszkaniowej Szczecina Krzysztof Bizio „Na podkreślenie zasługuje nieznaczne wycofanie w środkowej części ciągu fragmentów linii zabudowy, które odróżniają ten układ od realizowanych wcześniej form modernistycznych. Pozwala to na wyróżnienie charakterystycznej cechy ówczesnych kompozycji urbanistycznej, polegającej na tworzeniu lokalnych kompozycji symetrycznych i niewielkich placów, które można uznać za dalekie reminiscencje klasycyzującej urbanistyki.”[1]
Wejścia do klatek schodowych są odsunięte od ulicy i poprzedzone nieznacznie podniesionymi nad poziom chodnika przed-ogródkami, które są dodatkowo wydzielone betonowymi krawężnikami. Z tyłu domów znajdują się ogródki lokatorskie.

schemat urbanistyczny / skan z Krzysztof Bizio, Od kamienicy...

Typologia i konstrukcja
Pod względem typologicznym zespół zabudowy ul. Włodkowica reprezentuje typ sekcyjnej zabudowy klatkowej w układzie liniowym. W okresie III Rzeszy była to, podobnie jak w poprzedzającym go okresie Republiki Weimarskiej, najbardziej popularna forma rozwiązań wielorodzinnej architektury mieszkaniowej. Jest to kontynuacja rozwiązań umiarkowanego modernizmu z drugiej połowy lat 20. XX wieku, kiedy to upowszechnił się model budynku sekcyjnego, podpiwniczonego, z dwoma lub trzema kondygnacjami mieszkalnymi i wysokim dachem przykrywającym nieużytkowy strych. Podłużny układ konstrukcyjny oparty na ścianach zewnętrznych oraz podłużnej ścianie ulokowanej blisko środka szerokości traktu. Ściany murowane z cegły, stropy drewniane belkowe w obszarze pokoi oraz ceramiczne w obszarze łazienek i kuchni.

Architektura
Budynki przy ul. Włodkowica charakteryzują się powściągliwym (a wręcz ascetycznym) językiem formalnym w postaci płaskiej tektoniki otynkowanych elewacji bez loggii i balkonów. Jedynym akcentem architektonicznym w kompozycji elewacji jest klatka schodowa – jej okna wyróżniają się innym rozmiarem. Pozostałe okna, z wyjątkiem węższych okien łazienek mają jednolite wymiary - kwadratowe okna pokoi i kuchni o wymiarach 150 x 150cm - i są rozmieszczone w regularnych odstępach.

Funkcja
W budynkach przy ul. Włodkowica występują dwa typy mieszkań składających się z trzech lub dwóch pokoi, kuchni i łazienki obsługiwanych korytarzem z wejściem do mieszkania z lewego lub prawego dłuższego boku klatki schodowej (mieszkania dwupokojowe) lub z krótszego boku klatki schodowej (mieszkania trzypokojowe). Zawsze z jednego poziomu klatki schodowej są dostępne dwa mieszkania. Jaki pisze K. Bizio układy te są kontynuacją „poszukiwań optymalnych form niewielkiego, dwupokojowego mieszkania sprzed 1933 r.”[2]

rzut sekcji powtarzalnej / skan z Krzysztof Bizio, Od kamienicy...

zabudowa ulicy Pawła Włodkowica w kontekście osiedla pomiędzy ul. Stanisława Witkiewicza i Wita Stwosza, oprac. T. Sachanowicz

zabudowa ulicy Pawła Włodkowica w Szczecinie, fot. T. Sachanowicz

Powyższe zdjęcia zabudowy ul. P. Włodkowica w Szczecinie pochodzą z roku 2013.

opracowanie:

Tomasz Sachanowicz Architekt

www.slabpracownia.pl

Bibliografia:

- Krzysztof Bizio, Od kamienicy czynszowej do spółdzielczego osiedla mieszkaniowego. Ewolucja idei w szczecińskiej wielorodzinnej architekturze mieszkaniowej od połowy XIX w. do II wojny światowej., Szczecin, 2016, Wydawnictwo Uczelniane Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie, ISBN 978-83-7663-209-4

[1] K.Bizio, Od kamienicy …, str. 110

[2] K.Bizio, Od kamienicy …, str. 155

środa, 22 kwietnia 2015

Wiadukt przy Elektrociepłowni Pomorzany

Wiadukt przy ul. Szczawiowej na Pomorzanach powstawał wraz z pobliską elektrownią od roku 1936. Jak pisze o elektrowni Henryk Kunert w artykule Pradzieje nowoczesności - 120 lat prądu w Szczecinie*: Rozpoczęto jej budowę w 1936 r. Od początku budowana była jako obiekt strategiczny. Wpasowana, mimo trudności geologicznych, w stok odrzańskiej pradoliny, przykryta ponad metrowej grubości betonowym stropem, na który następnie nawieziono ziemię i nasadzono krzewy, miała w zamyśle przetrwać przyszłe bombardowania. Kominy miały osobliwą przegubową budowę – podczas alarmów lotniczych kładziono je na ziemi i wyłączano filtry, by stworzyć zasłonę dymną. By zmieścić kotły w niskim budynku zdecydowano się na rzadkie rozwiązanie techniczne: kotły przepływowe Bensona.
Potężna żelbetowa konstrukcja mostu kolejowego miała też prawdopodobnie znaczenie strategiczne.
Jak głosi miejska legenda w charakterystycznej dziurze w sklepieniu wiaduktu podwieszona była bateria przeciwlotnicza ...

Wiadukt przy ul. Szczawiowej, fot.TS

fot. T. Sachanowicz
fot. archiwalne: www.sedina.pl

*Henryk Kunert, Pradzieje nowoczesności – 120 lat prądu w Szczecinie /na sedina.pl

ZOBACZ TEŻ: Magazyn portowy przy Basenie Zachodnim w Szczecinie

Wiadukt przy ul. Szczawiowej, fot.TS

Wiadukt przy ul. Szczawiowej w budowie, fot. sedina.pl

sobota, 28 marca 2015

Kolos z Prory

„Koloss von Prora” / „Colossus of Prora” / „Kolos z Prory” (lub w skrócie Prora) to plażowy kurort na wyspie Rugia (pomiędzy miejscowościami Sassnitz i Binz) nad Morzem Bałtyckim w Niemczech wyróżniający się swoją kolosalną skalą i nieludzkim rozmiarem. Kompleks ośmiu identycznych budynków ciągnie się przez 4,5 kilometra w średniej odległości 150 metrów od idealnie płaskiej, doskonale piaszczystej plaży. Zaplanowano go jako ośrodek wypoczynkowy oferujący wakacje nad morzem dostępne dla przeciętnego obywatela (podobnie jak samochód Volkswagen = samochód ludu, którego historia sięga spotkania Ferdinanda Porsche z Adolfem Hitlerem w roku 1934) w ramach strategii Kraft durch Freude (Siła przez Radość) i wznoszono w latach 1936-1939. Budowa zespołu nie została ukończona tak jak planowano i nigdy nie działał on zgodnie ze swoim przeznaczeniem. Obiekt jest zarejestrowanym zabytkiem oraz pomnikiem architektury III Rzeszy.

Prora - jeden z bloków - widok od strony lądu, fot. TS

‘Każdy człowiek pracy zasługuje na wakacje nad morzem’ – to idea będąca fundamentem zabudowy Prory. Kompleks miał w założeniu zaspokoić potrzebę plażowej rekreacji 20 000 osób na raz. Konkurs na projekt zespołu wakacyjnego sądzony był przez samego naczelnego architekta III Rzeszy Alberta Speera a wygrał go Clemens Klotz. Projekt znalazł też uznanie międzynarodowe zdobywając Grand Prix Światowej Wystawy w Paryżu, w roku 1937.

Główne założenie projektu to zapewnienie wszystkim pokojom widoku na morze w wyniku czego korytarze i węzły sanitarne skierowane były w stronę lądu. Każdy z pokojów o wymiarach 5 x 2,5 metra miał być wyposażony w dwa łóżka, szafę i umywalkę. Węzły sanitarne z toaletami i prysznicami były wspólne, dostępne z korytarza. Na każdym piętrze zaprojektowano też świetlicę / salę balową.

W skład kompleksu miała też wejść ogromna Hala Festiwalowa – kryta arena mogąca pomieścić wszystkich 20 000 gości na raz, zaprojektowana przez Ericha Putlitza, który dla Prory zaprojektował też dwa baseny pływackie, kino i teatr. Ośrodek miał mieć własny dok dla statków pasażerskich.

Prora była dla Hitlera przedsięwzięciem nie tylko prestiżowo-propagandowym – „najpotężniejszy i największy [ośrodek wypoczynkowy] jaki kiedykolwiek istniał” - ale też strategicznym – w przypadku wojny kurort miał być zamieniony w szpital wojskowy blisko frontu wschodniego.

We wznoszenie Prory zaangażowanych było 9000 pracowników ze wszystkich znaczących firmy budowlanych III Rzeszy. Po wybuchu II wojny światowej robotnicy zostali przerzuceni na plac budowy ośrodka badań nad bronią rakietową Wernera von Brauna (rakiety V1 i V2) w Peenemunde niedaleko Świnoujścia. Porzucony ośrodek wakacyjny nie został ukończony. Podczas alianckich bombardowań schroniła się tu część mieszkańców Hamburga, później Prora stała się schronieniem dla uciekających z przyłączonego do Polski wschodu Niemiec.

Po wojnie blok 5 przystosowany został do potrzeb koszarów wojsk radzieckich, które stacjonowały tu do roku 1955. Pod koniec lat czterdziestych dwa z ośmiu bloków kompleksu zostały zburzone. Kilka z pozostałych bloków było przebudowanych i wykorzystywanych do różnych celów przez armię niemiecką. Pojawił się pomysł wyburzenia całego kompleksu, jednak zanim do tego doszło został on objęty ochroną, jako zabytek.

W latach 1992-1994 Prora stała się schronieniem dla uciekinierów z pogrążonych w wojnie Bałkanów.

W roku 2004 przystąpiono do wyprzedaż indywidualnych budynków Prory, ze względu na fiasko sprzedaży zespołu jako całości. Poszczególne bloki wykupili deweloperzy i firmy ( w tym federalna agencja nieruchomości do spółki z landem Mecklenburg-Vorpommern) z planowanym przeznaczeniem na hotele, schroniska młodzieżowe, apartamenty wakacyjne, mieszkania dla osób starszych itp.

W jednym z bloków działa małe muzeum i Centrum Dokumentacji Prory, z wizyty w którym pochodzą zamieszczone poniżej zdjęcia makiety ośrodka wczasowego.

Prora jest przykładem zbudowanej utopii i przywodzi na myśl projekt teoretyczny The Continuous Monument włoskiej grupy Superstudio z roku 1969 a także kojarzy się z urbanistyczną koncepcją rozwoju miast przyszłości - Linearnym Systemem Ciągłym opracowywanym przez Oskara Hansena.

tekst (w oparciu o wikipedia en) i zdjęcia: T. Sachanowicz